اصول اولیه آتش
یکی از اصول مهم در تئوری آتش؛ آشنایی با عنوان ”مثلث آتش”است. مثلث آتش عنوانی فرضی است که به جهت فراموش نکردن چند عامل مهم ابداع شده است. اضلاع این مثلث شامل ماده سوختنی، حرارت و اکسیژن است. چنانچه یکی از این موارد را حذف کنیم آتش وجود خارجی نخواهد داشت. درست کردن یک آتش خوب بسته به نسبت مناسب ترکیب این موارد است که بسته به این کار، آتش بهتری خواهیم داشت.

انتخاب محل و آماده سازی
 1-قبل از درست کردن آتش ببینیم و فکرکنیم درباره:
    الف-عوارض زمان و آب و هوای منطقه درست کردن آتش
    ب-مواد و وسایل در دسترس
    ج-زمان در دسترس برای  آماه سازی و روشن کردن آتش
    د-چرایی روشن کردن آتش
 2-دنبال مکان خشکی بگردید که این شراط را داشته باشد:
    الف-حفاظی در برابر باد باشد
    ب-مکان مناسبی برای زدن سرپناه باشد
    ج-حرارت را در جای مورد نظرتان به شما بدهد
    د- ترجیحا نزدیک به چوب یا مداد سوختنی دیگر باشد

محل انتخابی را از زوائد پاک کرده و تا شعاع 1 متری موادی که احتمال گسترش دادن آتش را دارند، بردارید. چنانچه زمان دارید؛ یک دیواره چوبی یا سنگی ایجاد کنید تا حفاظی در برابر باد، جرقه و ایجاد جهت ورد نیاز آتش باشد.
توجه: از سنگ های خیس و سنگ های متخلخل که احتمال ترکیدگی دارند استفاده نکنید.

دو نمونه از دیواره ها آتش

یکی از مکان های ایمن و موثر برای ایجاد آتش؛ چاله آتش است. چاله آتش فضایی مناسب است که هم هوا به اندازه کافی به آتش می رسد و هم می توان آتش را در آن متمرکز نمود. اگر یک چاله آتش پیدا کردید؛ آدم خوش شانسی هستید چون فضای مناسبی برای آتش و غذا درست کردن پیدا کرده اید. برای درست کردن یک چاله آتش یا چاله ی داکوتا بایستی:
سوراخ بزرگی در زمین بکنید و چاله دیگری جهت ورود هوا ایجاد نموده و طبق شکل آتشی در چاله ایجاد نمایید.

چاله آتش داکوتا

تهیه آتش در مکان های برفی نیز یکی از مسائلی است که نیاز به بررسی و پیش بینی دارد. اگر در یک جای برفی بودید باید یک بستر چوبی مهیا کنید. درخت هایی به اندازه مچ دست براحتی شکسته می شوند. مطابق شکل آنها را بچینید و آتش را روشن کنید.

چیدمان چوب در مکان های پوشیده از برف

طرق افروختن آتش
طرق مختلفی وجود دارند و این شما هستید که تشخیص می دهید که از کدام روش استفاده کنید.

خیمه سرخپوستی
دسته های چوب را به صورت خیمه و مخروطی شکل بچینید و مواد اولیه جهت روشن کردن را در وسط قرار دهید و آتش را روشن کنید. در این روش به مرور آتش توسط لایه های بیرونی چوب تغذیه می شود و برای چوب های تر هم شرایط را برای سوختن فراهم می نماید.
 

روش خیمه سرخپوستی

تکیه گاهی
برای شروع، تکه چوب سبزی را با زاویه 30 درجه در زمین ثابت کنید. این زاویه در نقطه اتصال به زمین در جهت باد باشد. مواد آتش زا را در زیر آن قرار داده با چوب هایی روی آن را به صورت نشانداده شده در شکل بپوشانید. آتش را روشن کنید و به تناسب بر روی آن چوب ها را قرار دهید.

روش تکیه گاهی

گودال تقاطعی
گودال متقاطعی به اندازه 30 سانتی متر و عمق 7.5 سانتی متر مطابق شکل ایجاد کنید. مواد آتش گیر اولیه را در چاله به صورت طولی انباره کنید. چوب ها را برروی آنها بگذارید. در این روش باد به صورت هدایت شده به سمت مرکز آتش هدایت می شود. 

روش گودال تقاطعی

هرم
دو چوب به عنوان پایه بر روی زمین گذاشته و به صورت متقاطع بر روی آن چوب ها را بچینید، هر چه بالاتر؛ ردیف چوب ها هم کوچکتر. آتش را بالای چوب ها روشن کنید و دیگر فکر تغذیه آتش را هم نکنید. این روش برای روشن نگه داشتن آتش در شب مناسب است.

روش هرم

طرق ایجاد آتش
کبریت
کبریتهای ضدآب به همراه داشته و در کیسه ضد آب از آنها نگهداری کنید. از سالم بودن قاب و بسته کبریت اطمینان حاصل کنید.

عدسی محدب
در روزهای صاف و آفتابی از این روش می توانید استفاده کنید. از عدسی دوربین دوچشمی، دوربین معمولی، قطب نما و بعضی از انواع ساعت ها می توان استفاده کرد.
 

استفاده از عدسی (لنز)

باروت
اگر گلوله به همراه داشتید با مراقبت مرمی آن را خارج و با دقت باروت آن را خارج کرده و به عنوان یک ماده سوزنده خوب استفاده کنید. همراه داشتن فندک و کپسول های گازی و بنزینی کوچک و یا همراه داشتن نفت جهت کمک به ایجاد آتش هم نیازی به توضیح ندارد.

روشها قدیمی
استفاده از سنگ چخماغ  و تیغه فولادی، کمان و مته، تسمه آتش و اره آتش بسیار ابتدایی بوده و به تجربه بالا احتیاج دارد، بنابراین از توضیح آن صرف نظر می کنم.
در صورت درخواست دوستان این بخش را هم می توانیم به مقاله اضافه کنیم.

نکات کاربردی:
 سعی کنید قادر به روشن کبریت در تمام شرایط جوی باشید – البته نه جهت روشن کردن سیگار- این کار به تمرین و ممارست احتیاج دارد.
1- در هوای سرد دور تا دور خودتان آتش روشن کنید نه یک آتش تنها
2- در مناطق بدون درخت از علف ها، پشکل خشک حیوانات، پیه حیوانی، ذغال سنگ استفاده کنید
3- صمغ درخت کاج در هوای مرطوب هم آتش میگیرد
4- هیزم را کم کم به آتش اضافه کنید
5- در منطقه کویری؛ پشکل حیوانات ممکن است سوخت منحصر به فرد شما را تشکیل دهد

منابع:
Field Manual (21-76), Department of the US Army 1992
تجربیات شخصی

دستورالعملی که در ادامه ذکر می شود برای رسیدن به یک برنامه منظم و دقیق در حرکت های گروهی تیم است. در شرایطی که شما یک برنامه گردشگری در داخل شهر و یا یک برنامه کوه نوردی سبک دارید شاید به این دستورالعمل ها احتیاج زیادی نداشته باشید؛ اما تصور کنید شما قصد یک عبور چند روزه از یکی از جنگل های بکر شمال یا یک برنامه سیاحتی دیدنیهای کویر را دارید. آنوقت مطمئن باشید که در صورت نداشتن تجربه در این زمینه دچار مشکلات فراوان خواهید شد.
قبل از آنکه به سراغ چیدمان گروه برویم، لازم است ابتدا مسئولیت های مختلف مورد نیاز در یک گروه را بررسی کرده و توضیح مختصری در مورد آنها ارائه دهیم. توضیح در این مورد به این دلیل لازم است که در بحث جانمایی افراد به آن نیاز خواهیم داشت.

نیاز به مسئولین مختلف
در صورتی که افراد تیم شما بیش از 4 یا 5 نفر باشد ناگزیر از انتخاب مسئول برای وظایف مختلف خواهید بود. تقسیم وظایف باعث ایجاد نظم و دقت در همه امور و همچنین جلوگیری از فراموش شدن نکات مختلف می شود. هر گروه نیاز به چندین مسئول مختلف دارد که در ادامه به بررسی آنها پرداخته می شود.

سرپرست
در درجه اول اهمیت کسی باید سرپرستی گروه را بر عهده بگیرد. سرپرست گروه یعنی همه کاره گروه؛ دستور او باید اطاعت شود به همین خاطر معمولا باتجربه ترین افراد برای این مسئولیت انتخاب می شوند. علاوه بر تجربه، توانایی بدنی و توانایی غلبه بر شرایط دشوار از دیگر توانایی های سرپرست می باشد.

راهنما
راهنما کسی است که قبلا میسر مسافرت را طی کرده و با آن آشنایی کامل داشته باشد. علاوه بر آشنایی با مسیر؛ راهنما باید دارای قدرت ذهنی و حافظه نسبتا خوبی باشد تا در شرایط خاص به سرعت بتواند مسیر را بیابد. گاهی مواقع مسیر مورد نظر قبلا توسط هیچ کدام از افراد گروه و حتی راهنما قبلا طی نشده است؛ به همین دلیل لازم است راهنما آشنایی کامل با نقشه خوانی، استفاده از قطب نما و همچنین استفاده از GPS داشته باشد.

مسئول تدارکات
یکی دیگر از مسئولیت هایی که در برنامه های چند روزه، لازم به تعریف است؛ مسئولیت تدارکات گروه می باشد. وظیفه این مسئول، برنامه ریزی و تهیه مواد خوارکی برای طول مسافرت و همچنین تجهیزات مرتبط با آن است. این مسئولیت معمولا چند روز قبل از برنامه تعریف شده تا مسئول بتواند متناسب با نیاز اقدام به تهیه و تدارک ملزومات نماید. این وظیفه نیز معمولا به افراد باتجربه سپرده می شود، چه بسا که هرگونه اشتباه در محاسبات می تواند به قیمت گرسنه و تشنه ماندن افراد شود.

مسئول فنی
این مسئولیت معمولا در برنامه های کاملا تخصصی مانند کوه نوردی های حرفه ای تعریف می شود و فرد مسئول لازم است احاطه کاملی به دانش های گسترده ای از برنامه جاری داشته باشد.

مسئول امداد و کمک های اولیه
این مسئولیت معمولا به یک پزشک، پرستار و یا کسی که دوره های امداد را گذرانده باشد سپرده می شود و تنها تجربه داشتن در این زمینه کفایت نمی کند. شخص باید دارای تسلط روحی بالا برای مواجهه با شرایط خطرناک باشد و بتواند در بدترین شرایط با خونسردی کامل با مشکلات دست و پنجه نرم کند.

عقب دار
در شرایطی که امکان قطع ارتباط بصری و شنوایی بین افراد گروه وجود دارد؛ منفک شدن افراد از تیم می تواند خطرات زیادی ایجاد نماید؛ به همین دلیل معمولا مسئولیتی به عنوان عقب دار تعریف می شود تا همواره مسئول گروه با دیدن او اطمینان حاصل نماید که همه افراد حاضرند. عقب دار نباید به هیچ عنوان به کسی اجازه جدا شدن از گروه را بدهد و در شرایط اضطراری، خود نیز در کنار وی بماند. بین عقب دار و سرپرست (یا راهنما) باید وسیله ارتباطی (رادیو، موبایل، چراغ قوه، سوت) وجود داشته باشد تا در شرایط خاص بتواند به سرعت موضوع را به آنها اطلاع دهد.
 
جانمایی افراد
قرار گرفتن افراد و مسئولین مختلف در یک گروه به جهت رسیدن به اهداف ذکر شده در ابتدای بحث لازم است. هرکدام از افراد و مهمتر از آن مسئولین در یک برنامه گروهی دارای جای خاص هستند و برای تحقق اهداف گروه باید به آن متعهد باشند. جانمایی افراد کاملا به شرایط آب و هوایی، روشن و تاریک بودن هوا، امن و نا امن بودن منطقه و… بستگی دارد که در ادامه سعی می کنیم مهمترین این موارد را بررسی کرده و موقعیت های دیگر را بر عهده خوانندگان محترم بگذاریم.

الف) شرایط امن و هوای روشن
شرایط امن؛ شرایطی است که احتمال خطر چه از جانب دشمن انسانی و حیوانی و چه از لحاظ دشمن های طبیعی (مانند باتلاق) خطری متوجه شما نباشد. در این شرایط چیدمان تا حدی بدون نظارت سخت گیرانه انجام می شود. کافی است راهنما در جلو و عقب دار تیم نیز آخر از همه حرکت کند و بقیه افراد نیز می توانند به تناوب در میان گروه جابجا شوند. نکته مهم در این شریط این است که هر نفر در همه شرایط باید مراقب نفر جلو و پشت سر خود باشد. چیدمان ستونی در این شرایط بهترین پیشنهاد است. در حرکت ستونی سرعت تیم کم نشده و افراد با نظارت بیشتری بر یکدیگر می توانند حرکت کنند. علاوه بر این در صورت به وجود آمدن مشکل خاصی؛ تنها یک یا حداکثر دو نفر از افراد دچار مشکل می شوند.

ب) شرایط امن و هوای تاریک
در شرایطی که محدوده دید افراد کم می شود؛ به تناسب آن خطر افزایش پیدا کرده و به همین دلیل لازم است تدابیر مناسبی اندیشیده شود. در این شرایط باز هم حرکت در یک ستون پیشنهاد می شود؛ اما بر خلاف شرایط روشن و امن؛ آزادی عمل کمتری باید به افراد داده شود و فاصله آنها به نحوی باشد که کاملا یکدیگر را در تاریکی زیر نظر داشته باشند. باز هم راهنما؛ پیش از همه در حرکت است و عقب دار در انتهای گروه و سرپرست در میان گروه قرار می گیرد. امدادگر نیز بهتر است در یک سوم انتهای گروه قرار گیرد تا هم در امنیت بالاتری باشد و هم در اسرع وقت بتواند به همه افراد کم رسانی کند. حرکت در تاریکی شب بهتر است بدون هیچ منبع نور مصنوعی صورت گیرد. استفاده از چراغ قوه، چراغ های گازی و نفتی و… شاید به نظر امنیت بالاتری ایجاد کند؛ اما مشکل این است که چشمان شما به تاریکی عادت نمی کند و تنها قادر به دیدن محدوه ای خواهید شد که منابع نوری شما روشن کرده اند و در شرایطی که لازم باشد جای دیگری را ببینید نخواهید توانست. این نکته حائظ اهمیت است که چشمان انسان برخلاف تصور قادر به دیدن در شب نیز هست. انعکاس نور شهرها، نور مهتاب و ستاره ها باعث می شود که کمتر انسان بتواند شب کاملا تاریک را ببینید.

ج) شرایط نا امن و هوای روشن
این شرایط معمولا به شرایطی اطلاق می شود که دشمن خارجی وجود دارد. حال متناسب با اینکه دشمن از نوع انسانی است، حیوانی و یا طبیعی باید تصمیم متناسب اتخاذ نمود. در شرایط دشمن انسانی و یا حیوانی؛ بهترین گزینه؛ همان روشی است که نیروهای نظامی در مناطق ناشناخته برای پیشروی استفاده می کنند. گروه ها به صورتی حرکت می کنند که بیشترین پوشش را برای هم ایجاد نمایند. معمولا در این شرایط گروه ها چهار نفری است. راهنما و سه نفر دیگر به صورت زیر در کنار هم قرار می گیرند.

چیدمان حرکت در شرایط ناامن و هوای روشن

مزیت این چیدمان در آن است که همه افراد دارای پوشش نسبی هستند. باید توجه داشت که انسان بدون چرخاندن سر می تواند زاویه حدود 120 درجه را زیر نظر داشته باشد؛ بر همین اساس همه افراد در چیدمان بالا در موقعیتی هستند که زیر نظر بقیه افراد قرار دارند.
البته در شرایط جنگی جهت حمله و دفاع تعریف می شود که در بحث ما نیاز زیادی به آن وجود ندارد. در شرایطی که امکان حمله حیوانات وحشی از یک جهت خاص وجود دارد؛ سه نفر در جهتی قرار می گیرند که تسلط بیشتری بر اوضاع ایجاد نمایند. در صورتی که تعداد افراد گروه شما ضریبی از چهار باشد؛ گروه های چهار نفری می توانند به صورت زیر در کنار هم قرار گیرند.
 

چیدمان دیگر برای تعداد افراد بیشتر

چیدمان دیگری نیز برای حرکت وجود دارد گاهی مواقع مناسب تر به نظر می رسد. به طور مثال برای شرایطی که تعداد افراد گروه؛ ضریبی از چهار نیست و یا اشخاص ضعیف و یا مهمی در گروه وجود دارد می توان از روش های زیر استفاده نمود.

چیدمان های پیشنهادی دیگر

د) شرایط نا امن و هوای تاریک
در این شرایط عاقلانه ترین کار؛ توقف پیشروی و استراحت است. اما زمانی که چاره ای جز حرکت وجود ندارد، روش های حرکت همانند قسمت قبل پیشنهاد می شود. در آن روش ها، همه افراد کاملا یکدیگر را پوشش می دهند و به محض بروز هر گونه مشکلی، بقیه افراد نیز به سرعت باخبر می شوند. تنها تفاوت در این شرایط؛ کم کردن فواصل است تا کم شدن محدوده دید جبران شود.

ه) کویر و باتلاق
کویرها و باتلاق ها از جمله مکان هایی هستند که باید با احتیاط فراوان و بدون هیچ گونه ریسک از آنها گذشت. نحوه چیدمان حرکت در این مناطق باید به نحوی باشد که حداقل تعداد نفرات در معرض خطر قرار گیرند. به همین دلیل معمولا در این شرایط چیدمان ستونی با فاصله پیشنهاد می شود. رعایت فاصله در این شرایط بسیار حائظ اهمیت است و عددی که پیشنهاد می شود در حدی است که تنها راهنما در معرض خطر قرار داشته و علاوه بر این در اسرع وقت کمک رسانی به او امکان پذیر باشد.

چادر پانچویی
ایجاد این چادر یک سایبان برای شما ایجاد کرده و شما را از دو طرف محافظت می کند. فضای کمتر و محدود کردن دید از معایب این سرپناه است. برای ایجاد این سرپناه شما به پانچو، دو طناب به طولهای 1.5 الی 2 متر، 6 میخ چوبی به طول حدودی 30 سانتی متر، و دو درخت به فاصله 2 الی 3 متر نیاز دارید.

در شکل زیر استفاده از دو دیرک در وسط چادر به عنوان تکیه گاه دیده می شود.

خیمه مخروطی چتر بازی (3 دیرک)
شما یک چتر دارید و به طبع آن یک سرپناه، نگرانی به خود راه ندهید. شما به 3 دیرک به عنوان عمود احتیاج دارید. از مزایای این خیمه زمان کوتاه ایجاد آن، وسعت فضا جهت خواب، پخت غذا و ذخیره سوخت است.
شما از چتر اصلی یا کمکی برای ساخت این خیمه می توانید استفاده کنید. اگر یک چتر یک نفره استاندارد داشته باشید به 3 دیرک به طول 3.5 الی 4.5 متر طول و قطر 5 سانتی متر نیاز دارید.
به مراحل نشان داده در شکل توجه کنید.

در ساخت این خیمه به جهت بازشو درب و جهت باد و باز گذاشتن بالای سقف به جهت روشن کردن آتش در داخل دقت کنید.
در شکل های ذیل خیمه مخروطی چتر بازی از نوع 1 دیرکه و بدون دیرک را مشاهده می کنید.

سرپناه صحرايي (يك نفره)
در مكانهاي جنگلي و كوهستاني داراي درخت شما از اين روش ساده مي توانيد يك سرپناه درست كنيد. از مزاياي اين روش احتياج نداشتن به ابزار است. يك درخت به عنوان عمود چادر و چوب ديگري به طول 2.5 الي 3 متر و قطر 3 سانتي متر جهت تكيه دادن به آن پيدا كنيد. سپس چوب را به درخت با طناب يا شاخه هاي درختان ببنديد. با يك روكش برزنتي يا مشابه شما يك سرپناه داريد. فقط فراموش نكنيد دو گوش آويزان پارچه را با ميخ چوبي در زمين فرو يا به صورت سنگچين از داخل يا بيرون شكل دهيد. سعي كنيد شيب چادر به نحوي باشد كه باد مستقيما از سوراخ ورودي به داخل چادر نوزد . اگر درخت در محل مورد نظر شما نبود از يك چوب Y شكل جهت عمود چادر استفاده كنيد.

سرپناه جنگلي
اگر به جايي رفتيد كه چوب زيادي موجود بود اين سرپناه ارزش ساختن را دارد. دو درخت به فاصله 2.5 متر از يكديگر پيدا كنيد، چوبي را در ارتفاع 1.5 متري با صورت افقي بين دو درخت استوار كنيد. چوبهايي به طول 1.8 را به تعداد 6-8 عدد به ترتيب نشان داده در شكل به صورت تكيه به چوب افقي قراردهيد. سعي كنيد در محل تكيه با شاخه يا طناب چوبها را به همديگر محكم كنيد. از شاخ و برگ درختان به جهت پوشش پشت سرپناه استفاده كنيد. حال نوبت به درست كردن جاي خواب مي رسد. محل خواب را به صورت مستطيل در زير سايه بان مشخص كنيد. چوبهاي طولي به قطر مچ دست را كنار هم قرار داده تا عرضي به اندازه يك متر را پوشش دهند. به ترتيب شاخه هاي نرم درختان را اين بستر چوبي قرار دهيد تا به بالاترين سطح كه از برگهاي نرم درختان و شاخه هاي نازك پوشيده شود. براي تكميل كار و يك خواب راحت از يك بازتابنده حرارتي چوبي استفاده كنيد. به اين صورت كه با فرو كردن چهار چوب به صورت درست كردن يك غلاف عمودي چوبها را در غلاف بچينيد. آتش مناسب جهت خواب در چنين سرپناهي آتش طولي است و اين روش كمك زيادي به جهت هدايت آتش به سمت شما دارد.
نكته: هيچگاه احتياط را در آتش روشن كردن در محيط جنگل فراموش نكنيد.

بستر باتلاقي
چنانچه مجبور به ماندن در باتلاق يا جايي كه سطح آب آن بالاست شديد نگراني به خود راه ندهيد. با اين روش از شر آب و رطوبت كمي راحت مي شويد. در موقيت يابي به سطح آب، جزر و مد، باد و مصالح در دسترس دقت كنيد.
چهار چوب را به درستي و استواري در زمين فرو كنيد. سعي كنيد با در نظر گرفتن وزنتان نوع و قطرچوبها را درست انتخاب كنيد. دو چوب افقي را به مانند چوبهاي برانكارد به اين چوبها ببنديد و بين آنها را با چوبهاي ديگر شاسي كشي كنيد. اگر خواستيد بستر را تقويت كنيد از دو چوب ديگر در وسط به عنوان ستون بهره بگيريد. با شاخ و بال درختان بستر كار را جهت يك خواب راحت مهيا كنيد.

سرپناه خاشاكي
اين سرپناه مشابه سرپناه صحرايي است با اين تفاوت كه از چوبها و برگ درختها براي پوشش چوب تكيه استفاده مي كنيم. اين روش در محلهاي برفي هم مناسب است. فقط فراموش نكنيد اندازه اين لانه مناسب شما باشد نه بزرگ و نه كوچك.

سرپناه هاي بياباني
د راين بخش به چند نوع از آنها اشاره مي كنيم.

البته انواع سرپناهها به ين انواع محدود نمي شوند. در يك تقسيم بندي به انواع كوهستاني، جنگلي، برفي و بياباني نيز دسته بندي مي شوند. آنچه اشاره شد جزء انواع مرسوم سرپناههاست و ساير انواع مربوط به مناطق خاص و ابتكارهاي موقعيتي و بومي است.

مهمترین نکته در انتخاب محل پوشیده بودن آن و دور بودن از آبهای سطحی یا زیر زمینی است. محل مورد انتخاب بایستی حدود 100 متر از منابع آبی دور، در یک مکان خشک، دور از محل کمپ یا چادرها و محل پخت و پز و مسیر عبور و مرور یا جاده باشد.
پسماندهای انسانی در ذات برای طبیعت مضر نیستند، چنانچه در سفر هستید و مجبور به تخلی، یک مکان مناسب با خصوصیت آفتابگیر بودن را انتخاب کنید.
در زمستان امکان حفر چاله ممکن است سخت باشد لذا برای اینکه مطمئن شوید محیط آلوده نمی شود، منتظر شوید تا پسماند یخ زده سپیس در دو پلاستیک در بسته قرار دهید.
شستشو
بی توجهی در استفاده از صابون، روغن بدن، کرم های ضد آفتاب، مواد نفتی و … می تواند باعث آلودگی آبهای زیر زمینی شود. قبل از شنا این مواد را شسته سپس وارد آب شوید. هیچگاه از صابون در هنگام شنا در آبهای تمیز استفاده نکنید. هنگام استفاده از صابون یک ظرف آب برداشته به مکانی خشک و به فاصله حداقل 100 متر دور تر از منابع آب بروید. تا آنجا که می توانید از صابون کم استفاده کنید و مطمئن شوید در یک مکان خشک با ارتفاع بالا در حال شستشو هستید. در زمستان می توانید از برفهای تازه با دستورالعمل بالا استفاده کنید.

به نکات زیر توجه کنید:
1- سعی کنید قبل از شروع سفر، نقشه ها و عکس های موجود منطقه را بررسی نموده و نیز مسیر جریان رودخانه های بزرگ و سمتی که در آن کوه ها و یا سلسله جبال امتداد دارند و موقعیت نقاط مشخص روی زمین را نسبت به هم نشان کنید.
2- اگر سوار کشتی یا قایقی بودید در صورت بودن فرصت؛ نکات زیر را بررسی کنید:
الف) سمت و مسیر حرکت شما به سمت خشکی
ب) طول و عرض جغرافیایی
ج) پیش بینی سمت وزش باد
د) سمت حرکت جریانات آب اقیانوس

جهت یابی با استفاده از خورشید و ستارگان

متد سایه
این متد ساده، دقیق و شامل چهار مرحله است. در شروع یک چوب یک متری به عنوان شاخص بیابید سپس:
1- شاخص را در زمین فرو کنید. بر روی سایه انتهایی شاخص تکه سنگی برای علامت گذاری بگذارید.
2- به مدت 10 الی 15 دقیقه صبر کنید تا سایه چند سانتی متر حرکت کند. انتهای شاخص را به همان طریق قبلی نشان کنید.
3- یک خط مستقیم میان این دو نقطه بکشید. این خط امتداد شرقی غربی را نشان می دهد.
4- حالا پای چپ خود را بر روی سنگ اول و پای راست خود را بر روی سنگ دوم قرار دهید، روبروی شما سمت شمال را نشان می دهد.
البته برای جلوگیری از هرگونه اشتباه لازم است به نکته توجه کنید که صبح زود و یا نزدیک غروب، زمان مناسبی برای تعیین جهت از این طریق نیست.

جهت یابی به کمک ساعت
از ساعت معمولی می توان به طور تقریب برای تعیین شمال حقیقی استفاده کرد. در نیمکره شمالی عقربه ساعت شمار سمت خورشید قرار می گیرد که در این موقع نیمساز زاویه بین عقربه ساعت شمار و ساعت 12 معرف امتداد شمال و جنوب خواهد بود. البته این طریق در مورد وقت های محلی صدق می کند و در مورد وقتهای غیر محلی بهترین گزینه، تنظیم ساعت به وقت محلی است.
اگر در تعیین شمال مردد شدید به خاطر بیاورید که خورشید قبل از ظهر در سمت مشرق و هنگام عصر در سمت مغرب قرار می گیرد.
در نیمکره جنوبی روش کمی تفاوت دارد، بدین ترتیب که ابتدا ساعت 12 را به سمت خورشید گرفته و نیمساز زاویه بین ساعت 12 و عقربه ساعت شمار را رسم کنید. این نیمساز امتداد شمال- جنوب را نشان خواهد داد.

جهت یابی به کمک ستارگان
اگر خط فرضی از طرف شخص ناظر به سوی ستاره جدی (یا ستاره قطبی) در نیمکره شمالی کشیده شود با شمال حقیقی بیش از یک درجه اختلاف نخواهد داشت. برای پیدا کردن ستاره قطبی در ابتدا باید دب اکبر را بیابید. دب اکبر یا آب گردان (ملاقه) مجموع هفت ستاره پر نور است که به سادگی در آسمان قابل تشخیص است. با یک خط فرضی دو ستاره پایین دب اکبر را پنج برابر امتداد داده تا به ستاره جدی (قطبی) برسید. ستاره قطبی؛ ستاره ای کم نور (در مقایسه با ستارگان دب اکبر) می باشد، به همین دلیل برای یافتن آن کمی باید تلاش کنید.
در نیمکره جنوبی با پیدا کردن ستارگان صلیبی می توان سمت جنوب را تعیین کرد. این ستارگان شبیه بادبادک می باشند. طول آن را از سر تا انتها حساب کرده و از ناحیه دم به اندازه 5/4 برابر طول بادبادک بوسیله خط فرضی امتداد دهید. در این موقع می توان سمت تقریبی جنوب را معین نمود.

همانطور كه میدانید كلیه مارها سمی نبوده ودر واقع به دو دسته سمی و غیر سمی تقسیم می شوند. مارهای سمی خود از نظر میزان سمی بودن یكسان نبوده و با هم فرق دارند. همچنین از نظر شكل ظاهر نیز مارهای سمی و غیر سمی تفاوتهای آشكاری دارند. روشهای گوناگونی برای شناخت مارهای سمی و غیر سمی وجود دارد که در اینجا از ذکر این روشها خودداری می کنیم. شاید مناسب ترین و مفیدترین رویکرد این باشد که همه مارها را سمی قلمداد کنیم. در نزدیک شدن به مارها دقت کنیم و به هیچ عنوان خود را در شرایط خطر قرار ندهیم.
در صورتی که خود شما و یکی از همراهان دچار گزش یک مار شد، چه باید بکنیم و چه نباید؟ اولین و مهمترین نکته چه در مارگزیدگی و چه در تمام آسیب دیدگی های دیگر لزوم حفظ آرامش است. استرس درصد بالایی از کارایی شما را از بین می برد. لزومی ندارد بترسید. شما گام در راهی گذاشته اید که پر از خطر است. قطعا شما انسان خطرپذیری بوده اید که پا در جنگل، کویر و یا کوهستان گذاشته اید. آرامش خود را حفظ کنید و مطمئن باشید که می توانید خود و یا دوست خود را نجات دهید.

اطراف را به دقت نگاه کنید و مطمئن شوید که مار یا مارهای دیگر در محل وجود ندارند. در صورت وجود، ترجیحا به جای سعی در کشتن مار سریعا از محل دور شوید. در صورتی که خطری وجود ندارد به هیچ عنوان مصدوم را وادار به حرکت نکنید. به دقت محل گزش را بررسی کنید. در مارهای سمی محل گزش به صورت یک یا دو سوراخ نسبتا عمیق است. در صورتی که محل گزش به صورت یک ردیف دندان بود می توانید خیالتان از بابت سمی نبودن مار راحت باشد و مطمئن شوید که شما یا دوستتان از گزش مار نخواهد مرد! سوزش، تورم، قرمزی محل، تهوع، استفراغ، سرگیجه، کاهش فشار خون، ضعف و بسیاری علائم دیگر ممکن است در اثر گزش مار سمی ایجاد شود. البته وجود این علائم و علائم دیگر و شدت و ضعف آنها به عواملی همچون میزان سم، نوع مار و حساسیت فرد دارد.

اكثر گزیدگی ها در ناحیه دست و پاها اتفاق می افتد. بنابراین توصیه می شود (در مورد مارهایی كه سم آنها از طریق اختلال در عملكرد دستگاه عصبی عمل می كند مانند مار كبری و مار مرجانی) با استفاده از پارچه یا باندی كه حدود 4 تا 5 سانتی متر عرض داشته باشد، بالا و پایین محل گزیدگی را ببندید كه البته این كار باید با رعایت اصول انجام شود. باند یا پارچه را طوری ببندید كه یك انگشت براحتی از زیر آن عبور كند و مانع مصدود شدن خون سرخرگی نشود.

توجه: در صورتی كه محل گزش در نزدیكی مفاصل است، از قرار دادن نوار در دو سمت مفصل خودداری كنید و نوار مورد نظر را فقط در بالای زخم (سمتی كه به تنه مصدوم نزدیك تر است) ببندید.

انتهای زخمی را پایین تر یا هم سطح قلب قرار دهید. زیور آلات، ساعت یا لباس های تنگ را از اندام گزیده شده خارج كنید. استفاده از دستگاه پمپ مكنده ی مخصوص در 30 دقیقه اول مارگزیدگی توصیه می شود. در صورتی كه پس از 5 تا 10 دقیقه بعد از گزیدگی به بیمار رسیدید، توسط ساكشن كردن می توانید 25-50% زهر را خارج كنید. در صورت در اختیار داشتن محلول آنتی سپتیك یا صابون سطح زخم را با آن شستشو دهید.

در نقطه گزیدگی و درست با همان عمقی كه نیش مار فرو رفته است (سطحی و حدود 4 میلی متر) یك برش خطی بدهید. هیچ گاه روی ناحیه را برش ضربدری ندهید زیرا این كار ریسك بریده شدن اعصاب و عروق خونی را افزایش می دهد. زخم باید حدود 20 دقیقه ساكشن شود. در صورتی كه نجات دهنده خود زخم بازی در دهان یا اطراف دهان داشته باشد، باید از این كار اجتناب نماید. مایع زخم كه توسط ساكشن دهانی خارج می گردد، باید مرتبا دور ریخته شود. با این حال اگر احتملا بلعیده شد، جای نگرانی نیست؛ زیرا زهر در معده بی اثر می شود. بسیاری از متخصصین با ساکشن دهانی مخالفند. اما احتمالا شما هم با این نظر موافقید که هر کاری برای نجات جان خود و یا دوستتان که می توانید باید انجام دهید.

در صورت امكان اطلاعات صحیحی در مورد شكل مار به دست آورید. هرگز به بیمار اجازه ندهید كه راه برود. بعد از انجام اقدامات گفته شده مصدوم را سریعا به مراكز درمانی منتقل كنید. به یاد داشته باشد که حتی با انجام یک ساکشن به موقع و دقیق باز هم مقداری از سم در خون مصدوم وجود دارد که باید با کمک پادزهر مناسب حذف شود.

نكته:  سم بعضی از مارها (مثل ماركبرا و مار مرجانی) بر روی سیستم عصبی اثر می گذارد و با فلج كردن عضلات تنفسی باعث خفگی و مرگ فرد می گردد. ارایه ی كمك های اولیه مناسب، به ویژه انجام تنفس مصنوعی (احیای قلبی – ریوی) در نجات زندگی این افراد از اهمیت خاصی برخوردار است.

گرمازدگی به طور کلی می تواند باعث عوارض زیر گردد:
1- كرامپهای عضلانی ناشی از گرما
2- خستگی مفرط
3- هیپوترمی

كرامپهای عضلانی ناشی از گرما
این وضعیت شامل اسپاسم عضلات ارادی به دلیل تخلیه الكترولیتها بوده، معمولا زمانی رخ میدهد كه فرد در اثر قرارگرفتن در معرض گرما، دچار تعریق شدید شده، مقداری زیادی آب و نمك از دست بدهد. سپس توسط نوشیدن آب، كمبود مایعات خود را بدون در نظر گرفتن كمبود نمك جبران نماید. در این موارد کمک های اولیه شامل خنك نگهداشتن بیمار و خوراندن نمك و در صورت نیاز تزریق سرم می باشد.

خستگی مفرط ناشی از گرما
این وضعیت معمولا زمانی رخ میدهد كه فرد در اثر قرار گرفتن در معرض گرما، مقادیر زیادی آب و نمك را از طریق تعریق شدید از دست بدهد. شكایات بیمار معمولا شامل سردرد، تهوع، سرگیجه و اختلال در بینایی است. در این موارد کمک های اولیه شامل قرار دادن بیمار در جای خنك و خوراندن آب و نمك به او می باشد. در صورت وجود حالت تهوع و استفراغ و یا بیهوش بودن بیمار، تزریق سرم ضروری است.

هیپوترمی در گرمازدگی
در موقعیت های بسیار گرم، به خصوص در هوای مرطوب و بدون باد (شرجی)، ممكن است هیپوترمی ظاهر گردد. در چنین وضعیتی درجه حرارت بدن به بالای 40 درجه سانتیگراد رسیده، تنظیم حرارت مختل می شود. علائمی همچون اغما و تشنج نیز ممکن است ظاهر شود. در هیپوترمی، هیپوتالاموس دچار بدكاری می شود و چون بیمار عرق نمی كند (بدلیل شرایط محیطی)، پوست گرم و خشك است. معمولا در این شرایط كاهش آب و الكترولیتها شدید نیست. در این موارد اقدام به خنك كردن بیمار باید هر چه سریعتر صورت گیرد. مهمترین مسئله، كاهش سریع درجه حرارت بدن است. در صورت پایین نیامدن دما ممکن است پیامدهای خطرناک و حتی مرگ متوجه مصدوم باشد، به همین دلیل از هر راه ممکن باید دمای بدن را پایین آورد.

لرز اولین واكنش دفاعی بدن برای گرم كردن خود است و بدن بطور خودكار سعی می كند تا با افزایش كار عضلات حرارت بیشتری تولید كند و دمای قسمت مركزی خود را ثابت نگه دارد. اما با پیشرفت آسیب و كاهش بیشتر دمای بدن، این واكنش دفاعی نیز مختل می شود.  گیج و منگ شدن مصدوم و از دست دادن قدرت قضاوت و تصمیم گیری و از دست دادن هماهنگی حركات و فعالیتهای بدنی، اشكال در تكلم و صحبت كردن و همچنین سفتی و انقباض عضلانی از دیگر علائم هیپوترمی می باشد.

كمك های اولیه
1- همانند سایر سوانح، ابتدا ارزیابی صحنه ی حادثه، دور كردن یا پرهیز از خطر و درخواست كمك را فراموش نكنید.
2- ارزیابی اولیه مصدوم و انجام مراحل ABC  (كنترل راه هوایی، تنفس، ضربان قلب) و دیگر كمكهای اولیه ی ضروری در صورت لزوم
3- انتقال مصدوم به مكان گرم و خشك  و ترجیحا سربسته (مانند ساختمان، چادر و ماشین)
4- خارج كردن لباس های مرطوب، خیس یا تنگ مصدوم و در صورت امكان پوشاندن لباس خشك به مصدوم و قرار دادن وی در داخل كیسه خواب یا انداختن چند پتوی گرم و خشك بر روی او

نکته:
توجه داشته باشید که هیچگاه بدن مصدوم را با مالش گرم نكنید و او را نیز تشویق به انجام فعالیتهای بدنی و راه رفتن نكنید.

بدلیل كاهش درجه حرارت بدن و بروز اختلال در سیستم الكتریكی قلب، هر ضربه ی ناگهانی ممكن است منجر به بی نظمی های بسیار شدید و كشنده در ضربان قلب فرد گردد. بنابراین حتی برای خارج كردن لباس های مصدوم ابتدا آنها را قیچی و سپس از بدن مصدوم خارج كنید.

در صورتی كه فرد هوشیار است و دچار تهوع و استفراغ شدید نیست  می توانید، نوشیدنی و غذای گرم به وی بدهید. البته فراموش نکنید که میزان گرمایی که از طریق نوشیدن به بدن وارد می شود قابل توجه نیست و سعی کنید روی گرم کردن های کلی تر متمرکز شوید.

حتی در صورت فقدان هوشیاری و دیگر علائم حیاتی مثل تنفس و نبض نباید فرد را مرده قلمداد كرد. هر فرد دچار هیپوترمی باید حتما به مراكز درمانی منتقل گردد و تحت درمانهای لازم از جمله گرم كردن بدن قرار گیرد.

اگر اندامی در بدن مصدوم کاملا یخ زده است، فقط و فقط در صورتی اقدام به گرم کردن آن نمایید که مطمئن هستید آن عضو مجددا در معرض سرما و یخ زدن قرار نخواهد گرفت

خونریزی های خارجی

سرعت عمل در مواجهه با خونریزی بسیار مهم است. اصلا فرصت را از دست ندهید. قطره قطره خون با ارزش است و نباید بیهوده هدر برود، مخصوصا در شرایطی که شما دور از هر نوع تمدن هستید. در صورتی که عضو صدمه دیده در دست و یا پا است؛ کار شما بسیار راحت است. بالا نگه داشتن عضو و فشار مستقیم بر محل آسیب دیده می تواند به سرعت، خونریزی را کنترل نماید. اگر این روشها موثر واقع نشد دو راه دیگر دارید. نقاط خاصی در دست و پا وجود دارند که به نقاط فشار موسومند. این نقاط محل عبور سرخرگ های ورودی به دست و پا از روی یک استخوان و یا محل سفت هستند که همانند نبض دست قابل احساسند. یکی از مهمترین این نقاط در دست؛ در زیر بازو قرار دارد که با اندکی جستجو می توانید آنرا بیابید. راه دیگر استفاده از شریان بند یا تورنیکت است که معمولا به عنوان آخرین راه پیشنهاد می شود. زیرا به طور کامل مانع از عبور خون می شود و در صورتی که باز نشود در مدت کوتاهی می تواند باعث مرگ عضو مربوطه شود. به این ترتیب می توان کمک های اولیه در خونریزی های خارجی را به صورت زیر آورد:

کمک های اولیه در خونریزی های خارجی

1ـ بالا نگه داشتن عضو آسیب دیده (در حالتی که استخوان آسیب ندیده باشد)

2ـ فشار مستقیم بر روی محل خونریزی (با کمک یک گاز استریل، پارچه تمیز و در شرایط اضطراری دست)

3ـ فشار بر روی نقاط فشار (منظور از نقاط فشار، نقاطی هستند كه شریان یا همان سرخرگ اصلی، از آن عبور كرده است)

4ـ اگر خونریزی جزئی باشد، خونریزی ممكن است با ریختن آب سرد بر روی آن بند بیاید.

5 ـ استفاده از تورنیكت یا شریان بند در خونریزی های شدید. تورنیكت باند پهنی است كه استفاده از آن به طور صحیح سرخرگ را بسته و مانع خونریزی می شود. از این وسیله تنها در موارد بسیار ضروری (نظیر قطع سرخرگ بزرگ، قطع عضو و یا عدم مهار خونریزی با روشهای دیگر) استفاده می شود. در صورتی که در جعبه کمک های اولیه شما چیزی به اسم تورنیکت و یا شبیه به آن وجود ندارد، اصلا نگران نباشید. با کمک پارچه محکمی و یک یک تکه چوب می توانید تورنیکت بسازید. پارچه را یک بار به دور دست یا پای صدمه دیده بپیچید، یک گره بزنید، چوب را روی گره گذاشته و یک بار دیگر پارچه را گره بزنید، حالا با پیچاندن چوب می توانید تورنیکت را محکم کنید. زمان بستن تورنیکت را یادداشت کرده و مراقب باشید که در صورت گذشتن زمان طولانی (معولا 15 دقیقه گفته شده) لازم است به مدت کوتاهی (تقریبا یک دقیقه) آنرا باز کنید که اندام بسته شده از بین نرود.

خونریزی داخلی

چنانچه خون پس از خروج از رگ در داخل حفره ای از بدن ریخته و محل خونریزی مشاهده نشود، خونریزی داخلی گویند. مانند خونریزی در داخل جمجمه و یا در مجاری گوارشی. در مورد خونریزی های داخلی تقریبا کار زیادی از دست شما به عنوان یک امدادگر بر نمی آید؛ چون اصولا چیزی نمی بینید که بخواهید با آن درست برخورد کنید. در این موارد مهمترین كار رساندن بیمار به مركز درمانی است و بهترین اقداماتی كه میتوان انجام داد به ترتیب زیر است:

1- كنترل علائم حیاتی

2- كنترل راههای هوائی

3- قرار دادن بیمار در بهترین وضعیت (مثلا اگر بیمار دچار تهوع و استفراغ های مكرر است او را به پهلو و سمت چپ خوابانده و اگر خونریزی داخلی اندامها ( دست و پا ) است؛ اندام را بالا نگه دارید.

4- بیمار اگر دچار شوك است كمكهای اولیه در مورد او انجام شود

5- در صورت امكان به بیمار اكسیژن داده و به او هیچ چیز نخورانید

6- در اولین فرصت ممكن بیمار را به مركز درمانی انتقال دهید

در صورت ضربه به سر؛ استفراغ های مكرر، خروج مایع مغزی نخاعی (مایعی شفاف) از گوش ها، زنگ خطر بزرگی جهت اعلام خونریزی داخل مغزی و ضربه مغزی می باشد كه می تواند باعث مرگ مصدوم گردد. در این موارد سر مصدوم را بالاتر از سایر اندام او قرار دهید. از خروج مایع مغزی نخاعی به بیرون جلوگیری نكنید و هر چه سریعتر مصدوم را به مركز درمانی انتقال دهید.